Η λατινική γλώσσα και φιλολογία στους Αρχαίους Έλληνες

Συγγραφέας: Σ.Κ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ
ISBN: 978-618-5500-68-9, Σελίδες: 126, Σχήμα: 16Χ23,5

Η ανάγκη όλων των λαών για επικοινωνία µε τους γείτονές τους υπάρχει όσο υπάρχει και το ανθρώπινο είδος. Αν και η επικοινωνία γινόταν αρχικά µόνο µε τους άµεσους γείτονες µε τους οποίους τους συνέδεε κοινή γλώσσα, όσο τα µέσα µεταφοράς εξελίσσονταν εµφανίστηκε και η ανάγκη επικοινωνίας µε λαούς που µιλούσαν εντελώς διαφορετική γλώσσα. Οι δυσκολίες είναι προφανείς και ο Πύργος της Βαβέλ δεν είναι παρά αντανάκλαση αυτής της κατάστασης. Ωστόσο από το εµπόριο που ήταν ο πρώτος λόγος για ευρύτερη επικοινωνία µε άλλους λαούς και µε την εξέλιξη των πολιτισµών, η ανάγκη για την ανταλλαγή απόψεων και γνώσεων έγινε εξίσου επιτακτική.

Μολονότι οι αρχαίοι Έλληνες είναι γνωστοί παγκοσµίως για τις επιστήµες και τη φιλοσοφία τους, αυτό που τους έκανε διάσηµους στον τότε γνωστό κόσµο και κατέστησε την ελληνική γλώσσα την de facto διεθνή γλώσσα ήταν ο αποικισµός όλων των ακτών της Μεσογείου και η ανθηρότητα του εµπορίου το οποίο διεξήγαν. Θα περίµενε κανείς µε τόσο δραστήριες εµπορικές συναλλαγές να υπήρχαν πολλοί Έλληνες που µιλούσαν άλλες γλώσσες, ωστόσο η πραγµατικότητα ήταν πολύ διαφορετική.

Όπως φαίνεται και από τη µελέτη του καθηγητή Σακελλαρόπουλου, οι αρχαίοι Έλληνες ήταν πολύ σνοµπ όσον αφορά την εκµάθηση της λατινικής γλώσσας, ακόµα και όταν η ρωµαϊκή κυριαρχία στη Μεσόγειο ήταν απόλυτη. Δεν συνέβαινε όµως και το αντίθετο. Οι Ρωµαίοι δεν επιδείκνυαν την ίδια στάση προς την ελληνική γλώσσα και αντιθέτως άρχισε να επικρατεί η τάση τους να γράφουν τα ονόµατά τους στα Ελληνικά και µε ελληνική γραφή. Δεν είναι δηλαδή τυχαία η φράση του Ρωµαίου ποιητή Οράτιου, την οποία παραθέτει στο έργο του Επιστολές (Epistulae, 2.1.156): «Graecia capta ferum victorem cepit», δηλαδή: «Η κατακτηµένη Ελλάδα αιχµαλώτισε τον άγριο κατακτητή της». Με αυτή τη φράση ο Οράτιος εκφράζει την ιδέα ότι, παρότι οι Ρωµαίοι κατέκτησαν στρατιωτικά την Ελλάδα, ο ελληνικός πολιτισµός τελικά “κατέκτησε” τους Ρωµαίους και επηρέασε βαθιά τη ρωµαϊκή παιδεία, τέχνη και σκέψη.

Ο καθηγητής Σακελλαρόπουλος µας πληροφορεί ότι οι αρχαίοι Έλληνες δεν έκαναν σοβαρές προσπάθειες να µάθουν τη λατινική γλώσσα. Όταν µάλιστα οι Ρωµαίοι έδειξαν µεγάλη προθυµία να υιοθετήσουν πολλά στοιχεία της ελληνικής γλώσσας, πολλοί Έλληνες έγραψαν ιστορικά κείµενα για τους Ρωµαίους… αλλά στα Ελληνικά. Είναι γνωστό ότι οι Ρωµαίοι προσλάµβαναν Έλληνες για να εκπαιδεύσουν τα παιδιά τους, και αυτό είχε µια ευεργετική συνέπεια στη λατινική γλώσσα. Οι Έλληνες δίδαξαν τους Ρωµαίους πώς να χωρίσουν τη γλώσσα τους σε µέρη του λόγου, και γενικότερα πώς να διαρθρώσουν τη γλώσσα τους ώστε να υπάρχει σωστό και λάθος. Αργότερα φυσικά υπήρξαν Έλληνες που συνέγραψαν απευθείας στα Λατινικά, αρχής γενοµένης µε τον Λίβιο Ανδρόνικο, αλλά περισσότερες λεπτοµέρειες επί του θέµατος θα µάθετε από τον συγγραφέα.

H εργασία του Σακελλαρόπουλου υποβλήθηκε το 1878 ως διατριβή επί υφηγεσία, για το µάθηµα της ρωµαϊκής γραµµατολογίας στο εθνικό πανεπιστήµιο. Γενικά θίγει ένα πολύ ενδιαφέρον θέµα σχετικά µε τη διείσδυση του ελληνικού πνεύµατος στον πολιτισµό των Ρωµαίων, ιδίως µέσα από την επίδρασή τους στη λατινική γλώσσα. Η επίδραση στη γλώσσα ενός λαού είναι «αόρατη» υπονόµευση, διότι δεν χρησιµοποιούµε τη γλώσσα µόνο για εµπορικές συναλλαγές ή για επιστηµονικές πραγµατείες, αλλά µε αυτήν εκφράζουµε την ψυχή και τα συναισθήµατά µας. Εκφράζουµε το τι είµαστε και το τι πιστεύουµε. Απόγνωση µε πιάνει όταν διαπιστώνω το µέγεθος της διείσδυσης της αγγλικής γλώσσας στις γλώσσες όλων των λαών, όλης της Γης, όπως φαίνεται από τον τρόπο που µιλούν οι νέοι πλέον. Ακόµα και στα παιδιά του Γυµνασίου πλέον, ένα µεγάλο µέρος της καθηµερινής τους ορολογίας περιέχει αγγλικές λέξεις, χωρίς καµία προσπάθεια εξελληνισµού ή εξαλβανισµού τους.

Τα πράγµατα αλλάζουν τόσο βαθιά και τόσο γρήγορα, που καµία πρόβλεψη δεν µπορεί να γίνει µε ασφάλεια σχετικά µε την έκβαση της εξέλιξης της γλώσσας και κατ’ επέκτασιν της συλλογικής ψυχής των λαών. Μόνο να ευχόµαστε µπορούµε…

Lediana Hajrani