Η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους

ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ «ΧΡΟΝΙΚΟ» ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΦΡΑΝΤΖΗ

Συγγραφέας: ΓΕΩΡΓΙΟΣ Χ. ΘΕΟΦΙΛΟΣ
Εισαγωγικό κείμενο: ΕΒΗ ΛΑΛΑΠΑΝΟΥ
ISBN: 978-618-5500-76-4, Σελίδες: 128, Σχήμα: 14Χ20,5

Όλες οι αυτοκρατορίες των ανθρώπων περνούν από τα ίδια στάδια ανόδου, ακμής και παρακμής, ολοκληρώνοντας την πορεία τους, ωστόσο η μακρόχρονη ιστορία του Βυζαντίου αψήφησε όλες τις προβλέψεις και παρέμεινε ζωντανή για χίλια χρόνια. Είναι ένα επίτευγμα που δεν ξεπεράστηκε από καμία άλλη αυτοκρατορία, ούτε πριν, αλλά ούτε και μετά από αυτήν, τουλάχιστον μέχρι τις ημέρες μας. Αν και συνέχιση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ο χωρισμός της σε Δυτική και Ανατολική έδωσε τη δυνατότητα στον ελληνικό πολιτισμό να επικρατήσει πλήρως στο ανατολικό τμήμα και να κάνει πραγματικότητα τα λόγια του Ρωμαίου ποιητή Οράτιου που έγραψε: «Graecia capta ferum victorem cepit et artes intulit agresti Latio», δηλαδή: Αν και η Ελλάδα υποδουλώθηκε, κατέκτησε τον άγριο κατακτητή και έφερε τις τέχνες της στο επαρχιακό Λάτιο. […]

Η πτώση της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και η Άλωση της Κωνσταντινούπολης σημάδεψε την ιστορία της Ευρώπης τόσο από ιστορική όσο και πολιτισμική άποψη. Δεν επρόκειτο για απλώς το τέλος μιας πολιορκίας, αλλά για ένα από τα καταλυτικότερα γεγονότα της παγκόσμιας ιστορίας. Αποτέλεσε το επίσημο τέλος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και έβγαλε κατακλυσμικά την Ευρώπη από τον Μεσαίωνα, εκσφενδονίζοντάς την στον Αναγεννησιακό ουμανισμό. Για τους ανθρώπους της εποχής, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ήταν συνώνυμο της παγκόσμιας τάξης πραγμάτων. Η κατάρρευσή της έγινε αισθητή ως τέλος μιας εποχής και δημιούργησε ένα τεράστιο κενό εξουσίας στην Ανατολική Ευρώπη και την Μεσόγειο. […]

Ωστόσο ο πιο σημαντικός παράγοντας ήταν η μαζική έξοδος Βυζαντινών ακαδημαϊκών και λογίων προς την Ευρώπη. Χιλιάδες ήταν οι μορφωμένοι Έλληνες που μετανάστευσαν στις κοντινές και μακρινές χώρες της Ευρώπης, φέρνοντας μαζί τους αρχαία ελληνικά και ρωμαϊκά χειρόγραφα (τα έργα του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη και του Ομήρου), τα οποία η δυτικοευρωπαϊκή διανόηση είχε αρχίσει να ξεχνά. Η εισροή της κλασικής αυτής παιδείας σε πόλεις όπως η Φλωρεντία και η Βενετία, έστρεψε την ευρωπαϊκή σκέψη από τον μεσαιωνικό σχολαστικισμό προς τον ουμανισμό.

Οι λόγιοι αυτοί επηρέασαν σημαντικά τη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού πολιτισμού και έβαλαν τους σπόρους για την ελευθέρωση της Ελλάδας από τους Οθωμανούς, παρόλο που η αντίδραση της Ευρώπης θα ερχόταν κάπου τετρακόσια χρόνια αργότερα. Η επιρροή των μορφωμένων Ελλήνων θα είχε πιο γρήγορα αποτελέσματα, αλλά συνέπεσε με την Προτεσταντική Μεταρρύθμιση του Λούθηρου, η οποία συντάραξε την Ευρώπη και έστρεψε την προσοχή της μακριά από το ελληνικό ζήτημα. […]

Υπάρχουν μόνο δεκαπέντε περιγραφές της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης από αυτόπτες μάρτυρες, δύο εξ αυτών από μωαμεθανούς και οι υπόλοιπες από χριστιανούς. Το Χρονικό του Γεωργίου Φραντζή ξεχωρίζει για την «εντιμότητα, ζωηρότητα και πειστικότητα» του λόγου του, όπως γράφει και ο ειδικός επί του θέματος, ιστορικός και βυζαντινολόγος Steven Ranciman. Ο μέσος αναγνώστης δεν θα ασχοληθεί με τις λεπτομέρειες της περιγραφής του Φραντζή, ούτε θα ενδιαφερθεί για τις ενδιαφέρουσες πληροφορίες σχετικά με τη ζωή των Κωνσταντινοπολιτών πριν και κατά τη διάρκεια της πολιορκίας. Η δε γλώσσα του πρωτότυπου, αν και απλή και κατανοητή για τους Έλληνες του 15ου αιώνα δεν θα γινόταν εύκολα κατανοητή από τον σημερινό αναγνώστη. Για τους παραπάνω λόγους, ο διδάσκαλος Γεώργιος Θεόφιλος, τον 19ο αιώνα, δημοσίευσε μια συντομευμένη και «εκλαϊκευμένη» παρουσίαση της Άλωσης με τα μάτια ενός αυτόπτη μάρτυρα, η οποία θα γινόταν εύκολα κατανοητή από τους πρόσφατα ελευθερωμένους Έλληνες, που τόσο αχόρταγα ζητούσαν μια σύνδεση με το ένδοξο παρελθόν τους.